Habitat – Swartwitpens

Gert Fourie

Jy kan net redelike resultate bereik met jou swartwitpense of jy kan uitstekende resultate bereik met die teel van jou swartwitpense deur die korrekte beplanning te doen voordat jy hierdie diere aanhou.‘n Natuurlike omgewing en habitat wat geskik is vir ‘n spesifieke diersoort lewer beter resultate vir die wildteler as ‘n klein onnatuurlike kampie wat geen of min habitat bied wat die spesifieke dier in die natuur sou verkies. Swartwitpens is immers nie ‘n maklik aanpasbare dier nie en verkies juis spesifieke toestande in die natuur, daarom dat hulle getalle in die natuur begin kwyn het. Verswakte veld en bosverdigting is deels van die redes hoekom die swartwitpens se getalle op ‘n stadium (voor die groot teeltendens) krities laag begin draai het. Kom ons kyk na die habitatbehoeftes van die swartwitpens.

In die natuur:

Swartwitpens kom natuurlik in die savanna areas van Suider-Afrika (veral meer oos) voor. Dit is ‘n spesie wat in oper savanna met verkieslik langer gras voorkom. Hierdie diere word dikwels in die natuur in die omgewing aangetref waar goeie veldtoestand voorkom en minder beweiding deur ander wild plaasvind. Die langer, klimaksgrastoestande waarvan hulle hou is dikwels ook gekombineer met vleiareas of grasveldareas. Oorbenutte toestande word vermy.

Op die teelplaas:

Swartwitpens neem ‘n fraksie van die voer in wat ‘n buffel sou inneem, daarom is dit makliker om vir hierdie diere goeie gehalte voer te gee indien die kwaliteitweiding nie beskikbaar is nie. Nietemin, floreer hierdie diere wanneer daar goeie habitat met geskikte voerkwaliteit weiding aan hul gebied word.

Weiding:

Swartwitpens is baie kieskeurige grasvreters en word daarom geklassifiseer as selektiewe grasvreters. Soos reeds genoem vermy hulle kort afgeweide areas en verkies hul die langer grasse. Hulle vreet ook gewoonlik nie laer as ongeveer 5cm bokant grondvlak nie en sal meestal op medium tot hoër hoogtes van tot 20cm bokant die grond die groenste blare van die sekere graspolle uitsoek. Grasse wat hoë veselinhoud het word vermy en grasse met hoër proteieninhoud word uitgesoek. Grasse wat verkies word stem dikwels ooreen met die deur buffel verkies en sluit onder andere in – Panicum maximum, Digitaria eriantha, Brachiaria nigropedata, Eragrostis jeffreyssii, Themeda triandra, Urochloa oligotricha en Heteropogon contortus. Sekere grassoorte wat bykans nooit deur ander spesies gevreet word nie, word ook deur hulle benut en sluit in Hyperthelia dissoluta, Hyparrhenia hirta, Schizachyrium jeffreysii en Eragrostis gummiflua. Gebrande veld word dikwels vermy.Die ideale areas waar hulle geteel kan word is dikwels naby vleie aangesien baie van hierdie bogenoemde grassoorte daar voorkom. Die ideale kamp vir hierdie diere is die een waar min beweiding plaasvind en grasse redelik lank en onbenut is.Goedgedreineerde grond word ook verkies bo kleierige grond.

Grootte van die kamp:

Soos met enige dier is dit beter om nie hierdie diere te intensief aan te hou nie veral weens opbou van parasiete, veral rondom voerplekke en water.Swartwitpens hou nie van te hoë getalle wild in hul omgewing nie en die ernstige boer sal eerder hierdie diere alleen in die kamp aanhou. Die aanbevole grootte van die kamp vir ‘n troppie van 8 tot 12 swartwitpens moet eerder nie kleiner as 35 hektaar wees nie en dan moet al die veld geskik wees vir hierdie diere. Bewaringsowerhede in meeste provinsies beveel 400 hektaar aan as ‘n minimum grootte vir die aanhou van swartwitpens.

Boomsamestelling:

Swartwitpens vreet baie min aan bome en struike en sal moontlik net aan die einde van die droë seisoen ‘n bietjie blare inneem waarvan Acacias, Ziziphus mucronata, Tarchonanthes camphorates en sommige Grewias. Die boomspesies in hul habitat is dus nie baie belangrik nie. Die struktuur van bome en bosse speel wel ‘n rol in hul habitatvoorkeur aangesien swartwitpens dit verkies om in oop habitat tussen bome of self onder groter bome met minder onderbos te kan beweeg. Digte bos word heeltemaal vermy. Alhoewel swartwitpens van oper veld hou en wel grasveld benut, is dit nie raadsaam om hul net op oop grasveld te hou nie en moet daar in ten minste 50% van die kamp ‘n redelike boombedekking wes. Enkele gevalle is al aangeteken waar swartwitpens tydens baie warm somers in ‘n digte bos inbeweeg het maar in hierdie gevalle het hul nie baie tyd hier beweeg nie.

Watervoorsiening:

Swartwitpens drink gereeld water, definitief een maal per dag. Hierdie diere gaan ook nie ver wegbeweeg van die water af nie en in die natuur word hul selde ooit verder as 3km van water aangetref. Soos buffel verkies hulle ook om in water in te stap wanneer hul drink en daarom moet die drinkplek verkieslik op grondvlak wees en ‘n geleidelike helling hê. Twee waterpunte per trop is ook meer geskik en deur die een waterpunt toe te maak en ‘n ander oop, gaan die potensiële lading parasiete by een fokuspunt ook tot ‘n mate uitgeskakel of verminder word. In groter stelsels waar meer as een dominante bul aangehou word, is dit kardinaal dat twee of meer waterpunte teenwoordig moet wees om onnodige aggressie by water uit te skakel (in bykans alle gevalle word egter slegs een bul per kleiner kamp aanbeveel)

Vuur:

Soos met buffel gaan die areas met die beste en langste gras op die plaas aan hul voorsien word, en is die kans vir ernstige warm vure groter in die areas waar hul loop. Sou ‘n brand deur hul kamp beweeg, is daar ‘n gevaar dat diere kan doodbrand. Behoorlike brandbane en afsnypunte rondom en selfs in die kamp is ‘n vereiste sodat effektiewe brandbeheer toegepas kan word.Soos reeds genoem is dit beter dat daar nie beheerde brande in ‘n kamp toegepas word waar swartwitpens loop nie aangesien hul nie hierdie gebrande areas verkies nie. Hul sal wel gebrande veld waar ‘n mate van groei al voorgekom het, benut.

Gert en Nanette Fourie help al die afgelope 18 jaar grondeienaars met die aankoop van hul wildplase asook die optimalisering daarvan en is daarom gereeld betrokke by bestaande of nuwe telers se beplanning van kampe en stelsels. Hulle bou ook al ‘n aantal jare passiewe vangbomas vir wild. Skakel hul gerus by 082 929 5277 of epos nainfo@ekofocus.co.za. Sien ook www.ekofocus.co.za